Η περιπέτεια της δικαστικής συνειδήσεως Εκτύπωση E-mail

 

Φαντασθεῖτε τὸν ἔνοχο νὰ κατατρύχεται ἀπὸ τύψεις τὶς ὧρες πού ἀπομονώνεται μὲ τὸν ἑαυτό του. Ἐκεῖνες τὶς ὧρες, πού καταφεύγουμε στὸν ἑαυτό μας καὶ τοῦ ζητοῦμε ἔλεος, ἐπικαλούμενοι τὴ συμπόνια του καὶ παρακαλώντας τὸν νὰ μᾶς δώσει τὴ βοήθειά του σ’ ἐκείνη τὴν ἔσχατη ὥρα τῆς ψυχικῆς ἀνάγκης. Ἐπιτέλους, ὁ ἐαυτὸς μας εἶναι ὁ ἔσχατος φίλος, ἡ συνείδησή μας, ὁ δεμένος μέ μᾶς, ἕνας φίλος πιστὸς καὶ συχνὰ μεροληπτικός, πού γιὰ νὰ μᾶς βοηθήσει, συχνὰ παραβαίνει τὸ σωστὸ καὶ τὸ ἴσιο. «Βοήθησέ με, τοῦ λέει τώρα ὁ ἔνοχος, ἴσως γλυτώσω ἀπ’ αὐτὸ τὸ μαρτύριο τῆς τύψης». Ὁ ἑαυτός του σιωπᾶ, ἡ σιωπὴ του εἶναι αὐστηρὴ μαζὶ καὶ σκεπτική. Γιατί αὐτὸς ὁ «φίλος» δὲν εἶναι ἄλλος ἀπὸ τὴ συνείδησή του. «Βοήθησέ με φίλε, τοῦ ξαναλέει ὁ ἔνοχος, εἶναι κάτι πού μόνο ἐσὺ κι’ ἐγὼ γνωρίζουμε. Παρεβίασα τὴ συμβουλή σου, τὴ διαταγή σου, ἁμάρτησα, ἀδίκησα. Ἀλλά, κανεὶς δὲν τὸ ἔχει ἀντιληφθεῖ.

Αὐτὴ ἡ ἔκκληση, ἡ σπαραχτικὴ ἱκεσία τοῦ ἔνοχου, γεμίζει τὴ μοναχικὴ νύχτα. Ἡ ὄψη τοῦ «φίλου» του, τῆς συνείδησής του, μένει ψυχρή, συλλογισμένη.

Ἡ σιωπὴ τοῦ «φίλου» του γίνεται τώρα ἐπίκριση, γίνεται ἀμείλικτη καταδίκη. «Δὲ βλέπεις, τοῦ λέει ἡ συνείδησή του, ὅτι μέσ’ ἀπὸ τοὺς τοίχους τοῦ σπιτιοῦ, εἰσορμοῦν ἐδῶ μέσα τα βλέμματα ὅλου του πλήθους; Αὐτοὶ οἱ τοῖχοι, ὡσὰν νὰ εἶναι καμωμένοι ἀπὸ ἀσύνδετο ὑλικό, ἀπὸ διάτρητο πέπλο, δὲ σὲ προστατεύουν, δὲ σὲ χωρίζουν ἀπὸ τὸν κόσμο.

Κι ἡ συνείδησή του θὰ καταλήξει μελαγχολικά, ἀπελπισμένα: «Δὲν ἔχει πλοῖο γιὰ σέ, δὲν ἔχει ὁδό».

Ἕνας τέτοιος ἐσωτερικὸς διάλογος, σιωπηλὸς καὶ δραματικός, συνοδεύει κάθε παράβαση τῶν ἀνθρώπων.

Δὲν εἶναι λοιπὸν μόνο ἡ τύψη πού τὸν βασανίζει. Εἶναι καὶ ἡ ντροπή, μπροστὰ στὰ μάτια τοῦ κόσμου, ντροπὴ γιὰ τὴ φανερὴ πράξη του, γιὰ τὴ γύμνια του, πού τίποτα δὲ μπορεῖ νὰ τὴ σκεπάσει. Τέλος, μαζὶ μὲ τὴ ντροπή, ἔρχεται καὶ ἡ ἀνησυχία, ὁ φόβος γιὰ τὶς συνέπειες αὐτῆς τῆς βεβαιωμένης ἀσυνειδησίας του — συνέπειες ἐξωτερικὲς πιὰ καὶ ἀντικειμενικές.

  Ἐφιάλτης λοιπὸν θὰ εἶναι γι’ αὐτὸν ἀπὸ δῶ καὶ πέρα, ἡ τραγικὴ αὐτὴ δίκη, ὅπου ἔπαιξε κι’ ἔχασε γιὰ πάντα τὴ μάχη μὲ τὸν ἄνομο ἰουδαϊκὸ ὄχλο, προπάντων ὅμως τὴ μάχη μὲ τὸν ἴδιο τὸν ἑαυτό του, μὲ τὴ συνείδησή του.

Τώρα πιὰ εἰν’ ἕνα ψυχικὸ ἐρείπιο καί μαζί του καιγώ, ἐμεῖς, οἱ ἱερείς, οἱ πνευματικοί, οἱ δάσκαλοι, οἱ γονεῖς, οἱ ὁμαδάρχες, οἱ πολιτικοί, οἱ κυβερνῆτες, οἱ μεγαλύτεροι, οἱ περισσότερα γνωρίζοντες, πάντες οἱ ἐν ὑπεροχῇ ὄντες, ὅταν ἀπό δηλεία, ὑστεροβουλία-σκοπιμότητες ἤ ἐπιρροές καί ἀδυναμίες παρέβημεν τήν φωνήν τῆς συνειδήσεως.

Εἶναι χαρακτηριστικό τῶν ἀδιστάκτων παρανομούντων, κρατούντων ἀλλά καί ἀδυνάτων χαρακτήρων, ἀφοῦ ὑποκύψουν στὸ μεγάλο σφάλμα, ἀντί νὰ συνέρχονται, νὰ μετανοοῦν εἰλικρινά, νὰ συμβαίνει τό ἀντίθετο.

Θαρρεῖς ὅτι τὸ συσσώρευμα τῶν τύψεων ἀναπηδοῖ, ἀνατινάσσεται καὶ τοὺς κάνει νὰ ζωντανεύουν, νὰ ζητοῦν μιὰν ὕστερη δῆθεν δικαιοσύνη, γιὰ νὰ ἐπανορθώσουν τὸ ἀνεπανόρθωτο. Δοκιμάζουν τὴ νοσηρή ἀνακούφιση.

Μήπως τά κοινωνικά προγράμματα μαζί καί τά σύγχρονα κοινοτικά, τά τῆς πολιτείας, ἀλλά καί τά τῆς Ἐκκλησίας γιατί ὄχι καί τά ἀτομικά, κάτι τέτοιο ἐν πολλοῖς δέν ἀντιπροσωπεύουν;!!

Σ’ αὐτὸ λοιπὸν τὸ ὕστατο καταφύγιο πολεμᾶ νὰ σωθεῖ ὁ βασανισμένος Πιλᾶτος καί μαζί του καί ὅλοι ἐμεῖς οἱ κατά ὅποιον τρόπον «ἐν ὑπεροχῇ ὄντες». Ὁ ὄχλος φταίει, αὐτὸς μὲ ἐπίεσε, μὲ ἐξεβίασε. Ἴσως ἀπείλησε καὶ τὴν τάξη. Ἴσως, δὲ μποροῦσα νὰ κάμω ἀλλιῶς. Δὲν ὑποχώρησα ἀπὸ φόβο γιὰ τὸ ἀτομικό μου συμφέρον, ἀλλὰ ἀπὸ φόβο μήπως διαταραχθεῖ ἡ τάξη, ἡ ἔννομη τάξη, ἡ ρωμαϊκὴ ἐξουσία, οἱ κοινωνικές ἰσορροπίες.

Δικαιολογίες ἐφευρίσκουμε ὅλοι πολλάκις γιά πολλές μας λαθεμένες ἤ παράνομες ἀποφάσεις.

Προσπάθησε καὶ μὲ ἕναν ἄλλον παράδοξο τρόπο νὰ ξεφύγει ἀπὸ τὶς τύψεις του. Ἔνιψε τὰ χέρια του. Αὐτὴ ἡ «χειρονιψία» ἦταν ἔθιμο, καὶ ἀποτελοῦσε ἕνα εἶδος συμβολικοῦ «αὐτοκαθαρισμοῦ», ὁμολογίας τοῦ ἀδικήματος, ἀλλὰ καὶ βεβαιώσεως ὅτι τὸ ἀδίκημα ἦταν ἀναπόφευκτο, ἔγινε σὲ «κατάσταση ἀνάγκης». Πάντως, τὸ θέμα τῆς δικαστικῆς συνειδήσεως, μένει πάντα ἄσχετο μὲ τὸ «τί θὰ ἐπακολουθήσει». Αὐτὸ τὸ «τί θὰ ἐπακολουθήσει» εἶναι συνηθισμένο ἐπιχείρημα τῶν λεγομένων «ρεαλιστῶν», πού δὲ θέλουν ἢ δὲν ἔχουν τὴ δύναμη νὰ ἐρευνήσουν στὰ κατάβαθα της συνειδήσεώς των, γιὰ νὰ βροῦν τὴν Ἀλήθεια, γυμνή, διαυγὴ καὶ ἀνεπηρέαση ἀπὸ τὸ «τί θὰ ἐπακολουθήσει», καθὼς καὶ ἀπὸ κάθε ἄλλον ὑπολογισμό.

Ἡ Λογικὴ καὶ ἡ Ἐλευθερία, πολύτιμα δῶρα τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸν ἄνθρωπον, ἔνδοξα προνόμια τῆς φύσεώς του καὶ ἀέναοι πηγαὶ τοῦ μεγαλείου του, εἶναι τὰ δύο πανάρχαια καὶ πανένδοξα προνόμια τῆς φύσης τοῦ Ἀνθρώπου, ποὺ τὸν κάνουν νὰ ξεχωρίζει ἀπὸ τὰ ζῶα. Εἶναι ἐν ταυτῷ αἱ ἀφορμαὶ τῆς πτώσεως καὶ τῶν δεινῶν, ὅσα ταλαιπωροῦν τὸν βίον του καὶ ἀνθίστανται κατὰ τῆς προόδου καὶ τῆς τελειοποιήσεώς του.

 

Αὐτὰ τὰ δύο προνόμια τοῦ ἀνθρώπου, ἡ Λογικὴ καὶ ἡ Ἐλευθερία, συντιθέμενα, παράγουν τὰ δικαιώματα τοῦ ἀνθρώπου. Τὰ δικαιώματα πάλι δὲν μποροῦν νὰ ὑπάρξουν καί νά κατανοηθῆ ἡ πραγμάτωσις τῆς διεκδικήσεώς των χωρίς τήν λειτουργίαν τῆς Δικαιοσύνης.

Ἡ Δικαιοσύνη εἶναι ἕνας λογικὸς συλλογισμός, ποὺ συνήθως τὸν ὀνομάζουν «δικανικὸ συλλογισμό». Ὁ δικανικὸς συλλογισμός, ἀπὸ τὸ πραγματικὸ ὑλικό, πορεύεται καὶ καταλήγει στὸ συμπέρασμα, ποὺ εἶναι ἀκριβῶς ἡ δίκαιη ἀπόφαση κάθε δικαστηρίου. Δικαστήριον ὅμως οὐσιαστικά θά πρέπει νά κατανοήσουμε ὅτι πραγματοποιεῖται σέ κάθε στιγμή καί σέ κάθε περίπτωση πού καλούμεθα νά ἐκφράσουμε καί ἐκφράζουμε, ἔστω καί ἀσυνείδητα, γνώμη - ἄποψη - ἀπόφαση, ἔστω καί συναισθήματα. Τόσο σημαντική καί ὑπεύθυνη εἶναι κάθε στιγμή καί κάθε περίπτωση. Ἔτσι ὅλοι μας μικροί καί μεγάλοι, ἁπλοί ἤ τιτλοῦχοι ἀλλά ὅλοι, ἰδιαιτέρως δέ ὁ ἰατρός, ὁ πνευματικός, ὁ δάσκαλος, ὁ γονέας, ὁ ὑπεύθυνος ὁμάδος, ὁ πολιτικός, ὁ καθοιονδήποτε τρόπον ἐν ὑπεροχῇ ὤν, ἔχει τήν θέσιν τοῦ «δικαστῆ», συμβαίνει ὅμως σέ κάθε «δικαστὴ» νά μήν σχηματίζει ἄνετα τὸ συλλογισμό του, χρησιμοποιώντας ἐλεύθερα τους κανόνες τῆς Λογικῆς, ὅταν στὴ μέση τῆς λογικῆς του πορείας σκοντάψει σ’ ἐξωτερικά ἢ καὶ ἐσωτερικά, ἀντικειμενικά ἢ καί ὑποκειμενικὰ ἐμπόδια· τότε δὲν βαδίζει πρὸς τὰ ἐκεῖ ὅπου ὁδηγεῖ ἡ Λογική. Καὶ τότε διαστρέφει τὴ λογικὴ πορεία τοῦ δικανικοῦ συλλογισμοῦ καὶ ὁδηγεῖται μέν σ’ ἕνα συμπέρασμα, ἀλλὰ τὸ συμπέρασμα αὐτὸ δὲν εἶναι ἄνετο προϊόν τῆς λογικῆς σκέψης του. Φέρει τὸ στίγμα τῆς στρέβλωσης ποὺ ὑπέστη ἡ λογικὴ πορεία στὴ σκέψη του, πιεζόμενη ἀπό ἐξωτερικές ἤ ἐσωτερικές, ἀπὸ ἀντικειμενικὲς ἢ ὑποκειμενικὲς ἐπιδράσεις, καὶ γι’ αὐτὸ παύει νὰ εἶναι συμπέρασμα ὀρθό, δηλαδὴ δίκαιο.

Ἡ λογικὴ πορεία τοῦ «δικανικοῦ συλλογισμοῦ», πρέπει νὰ διανύεται ἐλεύθερα, ἄνετα καὶ ἀνενόχλητα, χωρίς ἐξωτερικά ἐμπόδια παρεμβάσεων - συμφερόντων - σκοπιμοτήτων - φόβων ἀπὸ τὴν ἀρχὴ ἕως τὸ τέλος – ἀλλιῶς δὲν καταλήγει σὲ ἐκδήλωση δικαιοσύνης.

Ὅταν ὅμως λέμε «λογικὴ πορεία τοῦ δικανικοῦ συλλογισμοῦ», δὲν πρέπει νὰ ἐννοοῦμε μιὰ πορεία, ποὺ τὴν κατευθύνουν οἱ ξηροὶ κανόνες τῆς νομοθεσίας, μαθηματικά, γεωμετρικά. Ἡ λογική τοῦ «δικαστικοῦ λειτουργοῦ» (τοῦ ὁποιουδήποτε ἐν ὑπεροχῇ ὄντος) εἶναι κάτι πολὺ πιὸ σύνθετο, πολὺ πιὸ μυστικό. Εἶναι μιὰ ἐπιταγή, ποὺ ἀναδύεται ἀπὸ μέσα του, ἀπὸ τὰ ψυχικὰ βάθη του, ἀπὸ τὸ τρίσβαθο ἄδυτο τῆς συνειδήσεώς του ὡς ἀνθρώπου. Ἐκεῖ μέσα, στὸ ἀπρόσιτο ἄδυτο τῆς συνειδήσεώς του, ἀναζητεῖ καὶ βρίσκει ὁ «δικαστὴς» (ὁ ἐν ὑπεροχῇ ὤν) τὴ φωνὴ τοῦ δικαίου. Αὐτὴ τὴν ἱερὴ καὶ θαυμάσια διαδικασία γιὰ τὴν ἀναζήτηση τοῦ δικαίου μέσα στὴ συνείδησή του, ὅπου ἔχει ἐγκατασταθεῖ αὐτὸ ποὺ λέμε «αἴσθημα τοῦ δικαίου» - «τῆς Ἀληθείας».

Αὐτὸ τὸ «αἴσθημα τοῦ δικαίου» ὑπάρχει, φυσικά, στὴν πρωταρχικὴ καὶ πιὸ ἁπλή, ἀλλ’ ἐξ ἴσου ἁγνὴ μορφή του, στὸ βάθος τῆς συνείδησης κάθε ἀνθρώπου, ἀκόμα καὶ τοῦ πιὸ ἁπλοῦ. Ἴσως μάλιστα, στοὺς πιὸ ἁπλοὺς ἀνθρώπους, αὐτὸ τὸ αἴσθημα τοῦ δικαίου, νὰ εἶναι πιὸ πηγαῖο καὶ πιὸ ἁγνό. Οἱ ἁπλοὶ ἄνθρωποι εἶναι πάντοτε τὸ μέτρο καὶ ἡ λυδία λίθος γιὰ τὰ συναισθήματά μας καὶ τὴν ἠθική μας μέτρηση.

Εὐτυχῶς, λοιπὸν, ποὺ ὑπάρχει μέσα στὴ συνείδηση ὅλων τῶν ἀνθρώπων, αὐτὸ τὸ πηγαῖο καὶ ἁπλό, συνάμα δὲ καὶ ἀνεκτίμητο, ἀδαμάντινο στοιχεῖο ποὺ λέγεται «αἴσθημα τοῦ δικαίου», καὶ ποὺ σώζει τὸν ἄνθρωπο, ἔστω καὶ τὴν τελευταία στιγμή, ἀπὸ τὴν ἠθικὴ ὑποδούλωση.

Αὐτὸ λοιπὸν τὸ «αἴσθημα τοῦ δικαίου», στοῦ «δικαστοῦ» (ὑπό τήν ἔννοιαν τοῦ παντός τοῦ ἐν ὑπεροχῇ ὄντως) τὴ συνείδηση ὑπάρχει, δέον νά ὑπάρχει, ἴσως, πιὸ ζωηρό, πιὸ σύνθετο, ἀλλὰ καὶ πιὸ καλλιεργημένο.

Ἡ πεῖρα καὶ ὁ ἐξευγενισμὸς ποὺ δίνει στὸν «δικαστὴ» σιγὰ – σιγά ἡ μακροχρόνια ἄσκηση τοῦ λειτουργήματός του, ἡ ἕξη νὰ ἀναζητεῖ τὸ σωστό, ὁ καθαρὰ ἠθικὸς ἀτομικὸς ἐξοπλισμός του, τέλος τὰ ἐφόδια ποὺ ἔχει σιγὰ – σιγὰ ἀποκτήσει σὰν μέλος, καὶ μάλιστα ἐκλεκτὸ μέλος τῆς κοινωνίας τὸν κάνουν νὰ ὑποβάλλει τὰ καθαρῶς νομικὰ δεδομένα σὲ μιὰ γόνιμη κράση μὲ ὅλα αὐτὰ τὰ στοιχεῖα, καὶ σὲ μιὰ ἐπεξεργασία μυστική, σχεδὸν μυστηριώδη, ὅπου ὅλα αὐτὰ τὰ στοιχεῖα σφυρηλατοῦνται σ’ ἕνα ἔνθεο ἠθικὸ ἐργαστήριο. Καὶ ἀπὸ τὴν ἐπεξεργασία αὐτὴ ἀναδύεται αὐτὸ τὸ ὑπέροχο «αἴσθημα τοῦ δικαίου», τὸ ὕψιστο βοήθημα τῶν «δικαστῶν».

Λοιπόν, αὐτὸ τὸ «αἴσθημα τοῦ δικαίου», κρᾶμα πολύτιμο ὅλων αὐτῶν τῶν νομικῶν, τῶν μορφωτικῶν, ἐκπαιδευτικῶν καὶ ψυχολογικῶν στοιχείων δέον νὰ κατευθύνει αὐτὸ ποὺ ὀνομάσαμε «λογικὴ πορεία» τοῦ «δικανικοῦ συλλογισμοῦ» ἢ «πορεία σύμφωνη μὲ τὸ αἴσθημα τοῦ δικαίου» - «τῆς Ἀληθείας».

Αὐτὴ  ἡ πορεία ἡ σύμφωνη μὲ τὸ αἴσθημα τοῦ δικαίου, πρέπει, νὰ ἐξελίσσεται ἀδιατάρακτη, ἤρεμη, ἐλεύθερη, σὲ ἀέρα ἀπόλυτα ἐλεύθερο, μέχρις ὅτου εὕρει ὁ «δικαστὴς» τὴ λύση καὶ τὴν ἀπόφασή του. Ἐάν, κατὰ τὴ διάρκεια τῆς πορείας αὐτῆς, ὑπάρξει ἕνα ἀντίθετο στοιχεῖο, ἕνας ἐλαφρὸς ἔστω ἀντίθετος ἄνεμος, ἕνας φόβος, ἕνας ὑπολογισμός, μιά σκοπισμότητα, μιά παρέμβαση καὶ τὴν ἐπηρεάσει, παύει πιὰ ἡ πορεία αὐτὴ νὰ εἶναι ὀρθὴ καὶ εὐθεῖα, καὶ κατ’ ἀνάγκην τὸ συμπέρασμά της θὰ εἶναι σφαλερό, καὶ ἄρα ἄδικο.

Χρειάζεται λοιπὸν γενναιότης γιὰ νὰ σπάσεις ὅλα τα δεσμὰ τῶν ἐπιρροῶν καὶ τῶν σκοπιμοτήτων καὶ νὰ βγεῖς, ἀδέσμευτος ἀπ’ αὐτά, στὸν μεγάλο καὶ ἐλεύθερο κάμπο -στήν ἀπεραντωσύνη τῆς αἰώνιας ζωῆς τῆς Βασιλείας τοῦ Χριστοῦ ἡ ὁποία δέν εἶναι ἐκ τοῦ παρόντος κόσμου (οὔκ ἔστιν ἐντεῦθεν) καί ἐκ τῆς ὁποίας πηγάζει, ἡ ἀγάπη καί ἡ διάκριση πού στή νομική γλῶσσα ὀνομάζεται «αἴσθημα Δικαίου», καθ’ ὅτι «πᾶσα δόσις ἀγαθή καί πᾶν δώρημα τέλειον ἄνωθεν ἐστί καταβαῖνον»- ὅπου θὰ ἀναζητήσεις τὴν Ἀλήθεια, μὲ μόνο ὁδηγὸ πλέον τὸ πολύτιμο ἐκεῖνο «αἴσθημα τοῦ δικαίου».

 

Διασκευή ἀπὸ τὸ βιβλίο

«Πινάκιον  φακῆς καὶ ὁ Νόμος τῶν λύκων», Μιχαὴλ Στασινοπούλου

 
< Προηγ.   Επόμ. >

Τα νέα μας

Στό Ἐνοριακό Κέντρο τῆς ἐνορίας μας θά πραγματοποι...
ΕΝΟΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ   Τό ...
  ΘΕΙΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΜΗΝΟΣ OKTΩΒΡΙΟΥ   1/10...
    ΛΑΤΡΕΥΤΙΚΕΣ  ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ...